Tennis (quần vợt) là môn thể thao dùng vợt, chơi bởi hai người (đánh đơn) hoặc bốn người (đánh đôi), dùng vợt căng dây để đánh một quả bóng bọc nỉ qua lại trên lưới. Một điểm kết thúc khi một bên không thể đưa bóng trở lại sân đối phương một cách hợp lệ. Người chơi giành điểm, ván (game), set và cuối cùng là trận đấu.
Đó là phiên bản ngắn gọn. Phần còn lại của bài viết sẽ bổ sung mọi thứ một người mới tò mò thật sự muốn biết: môn này từ đâu ra, sân và dụng cụ trông thế nào, cách tính điểm 15-30-40 kỳ lạ hoạt động ra sao, và làm sao để bạn tự lên sân. Không để lại thuật ngữ nào chưa được giải thích.
Lịch sử ngắn gọn và ai điều hành môn này
Tennis như ta biết ngày nay bắt nguồn từ một trò chơi bóng bằng tay của Pháp gọi là jeu de paume (“trò chơi lòng bàn tay”), đánh bóng bằng tay không. Vợt xuất hiện sau đó. Môn tennis ngoài trời hiện đại, ban đầu gọi là “lawn tennis” (quần vợt trên sân cỏ), được hệ thống hóa luật ở Anh vào thập niên 1870, và giải Wimbledon đầu tiên diễn ra năm 1877. Từ đó nó lan nhanh khắp châu Âu và sang Mỹ.
Cơ quan quản lý toàn cầu của môn này là Liên đoàn Quần vợt Quốc tế (ITF), thành lập năm 1913. ITF soạn Luật Quần vợt chính thức, giám sát các giải quốc tế và tổ chức các sự kiện đồng đội như Davis Cup và Billie Jean King Cup. Hai hệ thống tour tổ chức giải chuyên nghiệp: ATP cho nam và WTA cho nữ.
Ở đỉnh cao của lịch thi đấu là bốn giải Grand Slam, những sự kiện lớn nhất của môn này:
|
Grand Slam |
Địa điểm |
Tháng |
Mặt sân |
|
Australian Open |
Melbourne, Úc |
Tháng 1 |
Sân cứng |
|
French Open (Roland Garros) |
Paris, Pháp |
Tháng 5-6 |
Sân đất nện |
|
Wimbledon |
London, Anh |
Tháng 6-7 |
Sân cỏ |
|
US Open |
New York, Mỹ |
Tháng 8-9 |
Sân cứng |
Thắng cả bốn giải trong cùng một năm dương lịch được gọi là “Grand Slam”, một kỳ tích hiếm đến mức chỉ xảy ra vài lần trong lịch sử.
Sân, lưới và dụng cụ
Sân tennis là một hình chữ nhật phẳng chia đôi bởi lưới. Các đường giao bóng và biên chính được kẻ trên mặt sân. Bạn không cần thuộc lòng mọi kích thước, nhưng vài con số sẽ giúp phần còn lại của trò chơi trở nên dễ hiểu.
|
Hạng mục |
Kích thước |
|
Chiều dài sân (từ vạch cuối đến vạch cuối) |
23,77 m |
|
Chiều rộng, đánh đơn |
8,23 m |
|
Chiều rộng, đánh đôi |
10,97 m |
|
Chiều cao lưới ở giữa |
0,914 m |
|
Chiều cao lưới ở cột |
1,07 m |
|
Từ vạch giao bóng đến lưới |
6,40 m |
Nguồn: Luật Quần vợt ITF. Muốn xem chi tiết từng đường kẻ và khu vực, hãy đọc bài kích thước sân tennis tiêu chuẩn.
Lưới thấp ở giữa hơn ở hai cột, nên nhắm bóng qua phần giữa là cách chơi an toàn hơn.
Hai món dụng cụ thiết yếu của bạn:
- Vợt. Một khung căng một mặt dây bằng sợi tổng hợp hoặc dây tự nhiên. Vợt cho người mới thường có mặt lớn hơn (điểm ngọt rộng, dễ đánh) và khung nhẹ hơn. Cách bạn cầm vợt quan trọng hơn việc mua vợt nào, nên nên học kỹ thuật cầm vợt tennis đúng cách từ sớm.
- Bóng. Lõi cao su rỗng bọc lớp nỉ vàng sáng. Bóng được nén áp suất để nảy đều. Bóng mất độ nảy theo thời gian, đó là lý do các tay vợt mở lon bóng mới cho mỗi trận.
Thêm một đôi giày sân với độ bám ngang tốt và trang phục thể thao thoải mái, bạn đã sẵn sàng.
Cách tính điểm
Cách tính điểm tennis nghe lạ cho đến khi có người giải thích một lần. Đây là lần đó.
Bạn xây một chiến thắng qua ba tầng: điểm tạo thành ván (game), ván tạo thành set, và set tạo thành trận.
Điểm trong một ván được đếm theo trình tự kỳ lạ này:
- Chưa có điểm = “love” (không)
- Điểm thứ nhất = 15
- Điểm thứ hai = 30
- Điểm thứ ba = 40
- Điểm thứ tư = thắng ván (nếu bạn dẫn trước hai điểm)
Nếu cả hai cùng đạt 40-40, đó gọi là deuce. Từ deuce, một bên phải thắng hai điểm liên tiếp. Thắng điểm đầu bạn có “advantage” (lợi thế); thắng điểm tiếp theo bạn ăn ván. Thua điểm đó thì tỷ số quay về deuce. Việc này có thể lặp lại nhiều lần.
Ván trong một set: người đầu tiên thắng 6 ván sẽ thắng set, nhưng phải dẫn ít nhất hai ván (nên 6-4 thắng, 6-5 thì chưa). Nếu set về 6-6, người chơi thường đánh tiebreak (loạt phân định).
Tiebreak được tính bằng số thường (1, 2, 3, và tiếp tục). Người đầu tiên đạt 7 điểm, dẫn hai điểm, thắng tiebreak và thắng set 7-6.
Set trong một trận: phần lớn các trận đánh theo thể thức 3 set thắng 2, nên ai thắng trước hai set thì thắng trận. Các trận Grand Slam của nam đánh 5 set thắng 3.
Luật cơ bản và một pha bóng diễn ra thế nào
Mỗi pha bóng bắt đầu bằng cú giao bóng (serve). Người giao đứng sau vạch cuối sân và đánh bóng chéo vào ô giao bóng bên kia. Họ có hai lần thử: hỏng cả hai (gọi là “double fault”) thì mất điểm. Cú giao chạm mép lưới nhưng rơi vào ô hợp lệ gọi là “let” và được đánh lại.
Khi bóng đã vào cuộc, người chơi đánh qua lại. Các luật cốt lõi của một pha bóng rất đơn giản:
- Bóng chỉ được nảy một lần ở phần sân của bạn trước khi bạn đánh trả.
- Bạn cũng có thể đánh bóng khi nó còn trên không trước khi nảy (gọi là “volley”).
- Cú đánh của bạn phải rơi trong sân đối phương. Bóng chạm bất kỳ phần nào của đường biên đều tính là trong.
- Bạn mất điểm nếu đánh bóng vào lưới, ra ngoài biên, hoặc để bóng nảy hai lần.
Lượt giao bóng luân phiên: một người giao suốt một ván, rồi người kia giao ván tiếp theo. Người chơi đổi sân sau mỗi ván lẻ. Muốn tìm hiểu sâu hơn về luật, bài luật tennis cơ bản của chúng tôi có cả các tình huống ngoại lệ.
Đánh đơn và đánh đôi
Đánh đơn là một người đấu với một người, dùng phần sân hẹp hơn (rộng 8,23 m). Đây là trò chơi của di chuyển và sức bền, vì bạn một mình bao quát cả sân.
Đánh đôi là hai người mỗi bên, dùng phần sân rộng hơn gồm cả hai hành lang ngoài (10,97 m). Nó đề cao sự phối hợp, phản xạ nhanh ở lưới và vị trí thông minh. Nhiều người mới thấy đánh đôi vui hơn và đỡ nặng về thể lực, nên đây là điểm khởi đầu thân thiện.
Các loại mặt sân và vì sao chúng quan trọng
Tennis được chơi trên ba loại mặt sân chính, và mỗi loại thay đổi cách bóng phản ứng:
- Sân cứng. Loại phổ biến nhất ở các câu lạc bộ và sân công cộng. Độ nảy trung bình-nhanh và dễ đoán, rất hợp để học. Cả Australian Open và US Open đều dùng loại này.
- Sân đất nện (clay). Làm từ gạch hoặc đá nghiền. Bóng nảy cao hơn và chậm hơn, nên pha bóng kéo dài và đề cao sự kiên nhẫn. Roland Garros là giải đất nện nổi tiếng.
- Sân cỏ (grass). Mặt sân nguyên bản. Nhanh và nảy thấp, ưu cho các pha bóng ngắn và cú giao mạnh. Wimbledon là giải lớn cuối cùng còn chơi trên cỏ.
Nếu bạn từng thắc mắc tennis so với người anh em đang lên nhanh của nó ra sao, bài so sánh tennis và pickleball phân tích khác biệt về sân, dụng cụ và nhịp độ.
Lợi ích sức khỏe khi chơi tennis
Tennis là một bài tập toàn thân thực thụ được khoác lên hình dạng một trò chơi. Chơi đều đặn giúp:
- Sức khỏe tim mạch. Những pha chạy dừng liên tục giữ nhịp tim cao, xây dựng thể lực tim mạch.
- Sức mạnh và phối hợp. Vung vợt, lao người và đổi hướng cùng lúc rèn chân, cơ trung tâm và vai.
- Mật độ xương và thăng bằng. Vận động chịu tải giúp xương chắc hơn khi bạn lớn tuổi.
- Sự nhạy bén của trí óc. Đọc độ xoáy, góc bóng và vị trí đối thủ khiến đầu óc luôn tập trung.
- Tâm trạng và kết nối. Bản chất môn này mang tính xã hội, và sự tập trung mà một pha bóng đòi hỏi là quãng nghỉ sạch khỏi màn hình và căng thẳng.
Một nghiên cứu dài hạn ở Đan Mạch thường được trích dẫn (Copenhagen City Heart Study) thậm chí còn liên hệ việc chơi tennis đều đặn với tuổi thọ dài hơn đáng kể, một phần nhờ khía cạnh xã hội của môn này.
Cách bắt đầu chơi tennis
Bạn không cần nhiều để bắt đầu:
- Sắm một cây vợt cho người mới và một lon bóng. Mượn hoặc thuê trước nếu được, rồi mua khi bạn chắc mình thích.
- Tìm một sân. Công viên công cộng, trung tâm cộng đồng và câu lạc bộ đều có sân, nhiều nơi miễn phí.
- Học một hai buổi. Huấn luyện viên sửa thói quen cầm vợt và di chuyển trước khi chúng thành cố tật. Nếu muốn tự bắt đầu, hãy theo bài cách chơi tennis cho người mới.
- Đánh qua lại trước khi tính điểm. Dành những buổi đầu chỉ cố đánh mười quả liên tục qua lưới. Tính điểm để sau.
- Mặc trang phục phù hợp. Những món thoải mái, thoáng khí cho bạn vận động tự do sẽ tạo khác biệt thật sự. Xem bộ sưu tập tennis nữ của Olaben để chọn đồ sẵn sàng ra sân.
Điều tuyệt nhất của tennis là bạn có thể chơi ở gần như mọi độ tuổi và tiếp tục tiến bộ trong nhiều năm. Bắt đầu chậm rãi, giữ cho vui, và mọi thứ khác sẽ tự đến.
Câu hỏi thường gặp
Tennis có khó học với người mới hoàn toàn không?
Những điều cơ bản đến khá nhanh. Phần lớn mọi người có thể đánh qua lại sau vài buổi. Cách tính điểm nghe rối lúc đầu nhưng sẽ thông sau một hai trận. Ở giai đoạn đầu, sự ổn định chứ không phải lực đánh mới tiến bộ nhanh nhất.
Vì sao tennis tính điểm 15, 30, 40?
Nguồn gốc chính xác vẫn còn tranh cãi. Một giả thuyết phổ biến gắn nó với mặt đồng hồ, điểm đánh dấu ở phút 15, 30 và 45 (sau rút ngắn thành 40). Dù lịch sử thế nào, trình tự này giờ chỉ là truyền thống bạn ghi nhớ.
Một trận tennis kéo dài bao lâu?
Rất khác nhau. Một trận 3 set thắng 2 kiểu nghiệp dư thường kéo dài khoảng 90 phút. Các trận 5 set chuyên nghiệp có thể vượt bốn giờ, dù phần lớn trận giải trí ngắn hơn nhiều.
Tennis và pickleball khác nhau thế nào?
Pickleball dùng sân nhỏ hơn, dùng vợt bản (paddle) thay vì vợt căng dây, và bóng nhựa có lỗ. Nó chậm hơn và nhẹ nhàng hơn với cơ thể, đó là lý do nó lên nhanh đến vậy. Bài so sánh tennis và pickleball nói chi tiết.
Tôi có thể chơi tennis một mình không?
Có, ở một mức độ. Bạn có thể tập giao bóng, đánh vào tường hoặc dùng máy bắn bóng. Nhưng một trận đầy đủ cần ít nhất một đối thủ, vì môn này được xây quanh những pha đánh qua lại.
