Polyester (thường gọi là vải poly) là sợi tổng hợp làm từ nhựa PET (polyethylene terephthalate), loại nhựa cùng họ với chai nước. Vải polyester bền, ít nhăn, nhanh khô, giữ màu tốt và giá hợp lý, nên là loại sợi được dùng nhiều nhất thế giới, chiếm khoảng 59% sản lượng xơ sợi toàn cầu năm 2024 theo Textile Exchange. Câu hỏi thực tế hơn là: vải poly có nóng không, có hại không, và có hợp làm đồ tập không? Bài viết trả lời từng câu.
Polyester được làm như thế nào?
- Nguyên liệu: các hóa chất có nguồn gốc dầu mỏ được phản ứng tạo thành nhựa PET.
- Nấu chảy và kéo sợi: nhựa PET nóng chảy được ép qua những lỗ rất nhỏ để tạo sợi.
- Kéo giãn và xử lý: sợi được kéo dài để tăng độ bền, sau đó có thể làm thành sợi dài liên tục (mịn, bóng) hoặc cắt ngắn (giống bông, dùng để pha).
- Dệt hoặc đan thành vải, rồi nhuộm và hoàn thiện.
Polyester được hai nhà hóa học người Anh, Whinfield và Dickson, phát minh năm 1941 và trở nên phổ biến từ những năm 1970.
Polyester tái chế (rPET)
Polyester tái chế được làm từ chai nhựa PET hoặc vải polyester cũ. Chất lượng tương đương polyester mới nhưng giảm lượng nhựa nguyên sinh cần sản xuất.
Ưu điểm của vải polyester
- Bền, chịu mài mòn tốt, ít bị rách, ít xù nếu dệt tốt.
- Ít nhăn, giữ form sau nhiều lần giặt.
- Nhanh khô: sợi polyester gần như không hút nước vào bên trong, nên mồ hôi được đẩy ra bề mặt và bay hơi nhanh.
- Giữ màu lâu, ít phai.
- Giá hợp lý, dễ pha với sợi khác.
Nhược điểm của vải polyester
- Có thể bí nếu dệt dày, kín; cảm giác kém thoáng hơn cotton khi mặc ngồi một chỗ.
- Dễ giữ mùi vì vi khuẩn bám trên sợi tổng hợp; cần giặt sau mỗi lần tập.
- Tĩnh điện trong thời tiết khô.
- Thải vi nhựa khi giặt, ảnh hưởng môi trường.
- Không phân hủy sinh học.
Vải 100% polyester có nóng không?
Tùy cách dệt, không tùy loại sợi. Polyester dệt dày, kín như vải áo khoác sẽ nóng. Polyester dệt kỹ thuật cho đồ thể thao (vải lưới, microfiber, vải có rãnh thoát ẩm) lại mát hơn cotton khi vận động, vì không giữ mồ hôi. Khi đổ nhiều mồ hôi, áo cotton ướt sũng và nặng, còn áo polyester thể thao khô nhanh hơn nhiều.
Vải polyester có độc hại không?
Với người mặc thông thường, polyester an toàn: sợi trơ, không gây độc khi tiếp xúc da. Một số điểm nên biết:
- Da nhạy cảm có thể thấy ngứa hoặc bí khi mặc lâu, nhất là vải dày kém thoáng.
- Vi nhựa: mỗi lần giặt, vải tổng hợp thải sợi nhỏ ra nước. Giặt nước lạnh, dùng túi giặt lọc sợi và giặt đủ tải giúp giảm lượng này.
- Chọn vải có chứng nhận (như OEKO-TEX Standard 100) nếu bạn muốn chắc chắn vải đã được kiểm tra hóa chất có hại.
Polyester và cotton: loại nào tốt hơn?
|
Tiêu chí |
Polyester |
Cotton |
|
Thấm hút |
Không hút nước vào sợi, đẩy ẩm ra ngoài |
Hút nước rất tốt nhưng giữ lâu |
|
Khô nhanh |
Rất nhanh |
Chậm |
|
Thoáng khí khi ngồi yên |
Trung bình |
Tốt |
|
Độ bền, giữ form |
Rất tốt |
Dễ giãn, nhăn |
|
Giữ mùi |
Dễ giữ mùi |
Ít hơn |
|
Hợp với |
Đồ tập, đồ thể thao, đồ khoác |
Đồ mặc nhà, áo thun hằng ngày |
Kết luận: mặc đi tập, đổ mồ hôi nhiều thì chọn polyester (hoặc polyester pha spandex). Mặc ở nhà, ngồi văn phòng thì cotton dễ chịu hơn.
Polyester trong đồ tập
Phần lớn đồ thể thao dùng polyester hoặc nylon pha spandex (elastane) để vừa nhanh khô vừa co giãn. Polyester pha spandex thường thấy ở áo tập, quần chạy bộ, legging tập gym. So sánh chi tiết tại polyester, nylon, spandex và vải tái chế và polyamide khác polyester thế nào.
Cách nhận biết vải polyester
- Đọc nhãn: ghi “Polyester”, “PES” hoặc “PET”.
- Cảm giác tay: mịn, hơi trơn, đàn hồi, ít nhăn khi vò.
- Thử nước: nhỏ nước lên vải, polyester thường cho nước lăn hoặc thấm chậm hơn cotton.
Cách giặt và bảo quản
- Giặt nước lạnh hoặc ấm (không quá 40°C), lộn trái.
- Không dùng nước xả vải với đồ tập (làm bít khả năng thoát ẩm).
- Phơi khô tự nhiên, không sấy nhiệt cao, không là ở nhiệt độ cao.
- Giặt ngay sau khi tập để tránh mùi. Xem cách giặt đồ thể thao.
Câu hỏi thường gặp
100% polyester là vải gì?
Là vải dệt hoàn toàn từ sợi polyester, không pha sợi khác. Bền, ít nhăn, nhanh khô, nhưng ít co giãn hơn loại có pha spandex.
Vải poly có nóng không?
Tùy cách dệt. Vải dày, kín thì nóng; vải thể thao dệt thoáng thì mát và khô nhanh khi vận động.
Vải polyester có độc không?
Không độc khi mặc. Người da nhạy cảm có thể bị bí; vấn đề lớn hơn là vi nhựa thải ra môi trường khi giặt.
Polyester có co rút không?
Rất ít nếu giặt nước lạnh và không sấy nhiệt cao.
Polyester và nylon khác gì?
Cả hai đều là sợi tổng hợp. Nylon mềm, mịn, đàn hồi và bền hơn; polyester khô nhanh hơn, giữ màu tốt hơn và rẻ hơn.
Kết luận
Polyester là sợi tổng hợp bền, nhanh khô và giữ form, rất hợp làm đồ tập. Vải poly nóng hay mát tùy cách dệt, và an toàn khi mặc. Chọn polyester pha spandex cho đồ tập, cotton cho đồ mặc nhà, và giặt đúng cách để đồ bền, ít mùi. Xem chất liệu nào tốt nhất cho đồ thể thao.
