Polyamide Là Gì? Giải Thích Về Nylon, Ưu Nhược Điểm và Ứng Dụng

Polyamide là một polymer tổng hợp gồm các mắt xích lặp lại được nối bằng liên kết amide. Nylon là loại polyamide nổi tiếng nhất. Trong ngành may mặc, “polyamide” và “nylon” thường chỉ cùng một loại vải: sợi bền, co giãn, nhẹ, thấm hút mồ hôi và mau khô, nên xuất hiện rất nhiều trong đồ thể thao.

Nếu bạn từng nhìn nhãn giặt trên một chiếc legging và thấy chữ “polyamide”, bài viết này sẽ làm rõ từ đó thực sự nghĩa là gì, vải hoạt động ra sao, và khi nào nên chọn nó.

Polyamide Là Gì (và Mối Liên Hệ Với Nylon)

Từ polyamide chỉ bất kỳ phân tử chuỗi dài nào có các mắt xích là liên kết amide. Một số polyamide có trong tự nhiên như tơ tằm và len (gốc protein). Nhưng khi nhãn quần áo ghi polyamide, gần như luôn là loại tổng hợp, và loại đó chính là nylon.

Nylon là sợi tổng hợp hoàn toàn đầu tiên. Nó được nhà hóa học Wallace Carothers phát triển tại DuPont vào thập niên 1930 và ra mắt công chúng năm 1938, nổi tiếng qua những đôi tất nylon cháy hàng khi lên kệ tại Mỹ năm 1940. Hai loại phổ biến nhất bạn gặp là Nylon 6 và Nylon 6,6, đặt tên theo số nguyên tử carbon trong mắt xích. Với người mặc, chúng gần như giống nhau.

Vậy khi thương hiệu ghi “polyamide” thay vì “nylon”, họ thường dùng thuật ngữ kỹ thuật (kiểu châu Âu) cho đúng cùng một chất liệu. Không có mẹo gì, chỉ là hai tên gọi cho một loại sợi.

Polyamide Được Sản Xuất Như Thế Nào

Đây là bản rút gọn, không nặng về hóa học.

Polyamide bắt đầu từ nguyên liệu gốc dầu mỏ. Qua phản ứng trùng hợp (polymerization), các phân tử nhỏ (monomer) nối thành những chuỗi rất dài giữ với nhau bằng liên kết amide. Polymer nóng chảy đó được ép qua một tấm spinneret có nhiều lỗ nhỏ, hơi giống vòi sen. Các sợi mảnh nguội lại, đông cứng, rồi được kéo giãn để các phân tử xếp thẳng hàng, tạo nên độ bền và độ đàn hồi đặc trưng. Kết quả được xe thành sợi rồi dệt kim hoặc dệt thoi thành vải.

Polyamide tái chế đi theo con đường tương tự nhưng bắt đầu từ rác thải thay vì dầu mới, phần này sẽ nói bên dưới.

Tính Chất Chính Của Polyamide

Đây là lý do polyamide có chỗ đứng trong tủ đồ tập. Những đặc điểm nổi bật:

• Độ bền. Nylon có tỷ lệ độ bền trên trọng lượng rất tốt. Nó chống rách và chịu được lực lặp đi lặp lại, nên đường may và vải trụ được qua squat, lunge và nhiều năm giặt giũ.
• Độ đàn hồi. Sợi giãn ra và bật lại về form. Tự thân nó tạo độ co cho vải, khi pha với elastane (spandex) sẽ cho độ co giãn bốn chiều mà legging cần.
• Thấm hút mồ hôi. Polyamide đẩy mồ hôi ra bề mặt vải thay vì thấm hết vào trong. Nylon hút rất ít nước so với trọng lượng, nên luôn cảm giác khô ráo hơn khi tập.
• Mau khô. Vì giữ ít nước, polyamide khô nhanh sau khi giặt hoặc sau buổi tập đổ mồ hôi, tiện cho đi lại và các ngày tập liên tiếp.
• Chống mài mòn. Nó chịu ma sát tốt hơn hầu hết các loại sợi, nên ít bị xù lông và mỏng ở vùng ma sát cao như mặt trong đùi.
• Cảm giác mềm, mịn. Nylon hiện đại chạm vào da mượt mà, không thô ráp, nên hay dùng cho áo bra, lớp lót và lớp sát da.
• Nhẹ. Bền mà không cồng kềnh.

Một điểm cần thành thật: polyamide nhạy với nhiệt. Nó chảy chứ không cháy, mềm ra ở nhiệt độ cao (nylon 6 mềm quanh 220°C), nên máy sấy nóng và bàn ủi là kẻ thù của nó. Phần bảo quản bên dưới sẽ nói kỹ.

Ưu và Nhược Điểm Của Polyamide

Không loại vải nào hoàn hảo. Đây là góc nhìn cân bằng.

Ưu điểm	Nhược điểm
Bền chắc, chống rách	Làm từ dầu mỏ trừ khi là loại tái chế
Đàn hồi, giữ form tốt	Không phân hủy sinh học; thải vi nhựa khi giặt
Thấm hút và mau khô	Có thể giữ mùi nếu không giặt đúng cách
Chống mài mòn tốt, ít xù	Nhạy nhiệt; chảy dưới máy sấy hoặc bàn ủi nóng
Mềm, mịn, nhẹ	Có thể nóng và kém thoáng hơn cotton trong không khí nóng tĩnh
Ăn màu tốt, màu bền	Dễ nhiễm tĩnh điện khi khô hanh

Tóm lại: polyamide đánh đổi một phần độ thoáng và tính thân thiện môi trường của sợi tự nhiên để lấy hiệu năng và độ bền. Với vận động đổ mồ hôi, nhiều chuyển động, sự đánh đổi này thường có lợi cho người mặc.

Polyamide Được Dùng Để Làm Gì

Polyamide có ở khắp nơi khi bạn để ý: đồ bơi, tất, áo khoác, balo, ô dù, thảm, dây thừng, cả lông bàn chải và linh kiện ô tô. Độ bền và độ co giãn khiến nó là “con ngựa thồ” vượt xa ngành quần áo.

Trong may mặc, vai trò lớn nhất của nó là ở đồ thể thao và đồ tập.

Vì Sao Polyamide Hợp Với Legging và Đồ Thể Thao

Legging đòi hỏi rất nhiều ở vải. Nó cần giãn theo mọi hướng, bật lại không chảy xệ, chịu được ma sát liên tục, đẩy mồ hôi khỏi da và giữ độ đục khi cúi gập. Polyamide đáp ứng những điều đó:

• Độ đàn hồi cộng pha spandex cho độ co giãn bốn chiều và độ hồi phục, giúp legging không bị nhão ở đầu gối.
• Khả năng chống mài mòn bảo vệ vùng mặt trong đùi ma sát cao khỏi mỏng và xù.
• Thấm hút và mau khô giữ bạn khô ráo qua buổi hot yoga hay cữ chạy dài.
• Bề mặt mềm, mịn dễ chịu khi tiếp xúc da trần và giúp vải không bị lộ khi squat.

Bạn sẽ hay thấy tỷ lệ như 75 tới 80 phần trăm polyamide với 20 tới 25 phần trăm elastane trên nhãn đồ tập. Polyamide mang lại độ bền, khả năng thấm hút và cảm giác mịn; elastane mang lại độ co giãn sâu. Để tìm hiểu kỹ hơn, xem bài polyamide và polyester và bài giải thích spandex là gì. Muốn xem đầy đủ, bài so sánh chất liệu đồ tập phân tích polyester, nylon, spandex và các lựa chọn tái chế song song.

Polyamide So Với Sợi Tự Nhiên

Nó so ra sao với cotton, len và tơ tằm?

Đặc điểm	Polyamide (nylon)	Cotton	Len	Tơ tằm
Độ bền	Rất cao	Trung bình	Trung bình	Cao
Co giãn, hồi phục	Cao (rất tốt khi pha)	Thấp	Trung bình	Thấp
Xử lý ẩm	Thấm hút, mau khô	Hút nước, chậm khô	Hút, giữ ấm	Hút nước
Độ bền dùng	Xuất sắc	Tốt	Khá	Mỏng manh
Độ thoáng	Trung bình	Cao	Cao	Cao
Phân hủy sinh học	Không	Có	Có	Có
Hợp cho	Đồ tập, đồ bơi	Mặc thường, trời nóng	Giữ ấm, lớp nền	Sang trọng, rũ mềm

Cotton thắng về độ thoáng và cảm giác thoải mái trong nóng khô, nhưng nó hút mồ hôi và giữ nặng, ẩm khi vận động. Đó chính là điểm yếu mà polyamide giải quyết. Khi tập, sợi tổng hợp như polyamide thường giữ bạn khô hơn và giữ form lâu hơn. Còn để nằm nghỉ một chiều nóng, sợi tự nhiên vẫn rất dễ chịu. Bài tổng hợp chất liệu dùng cho đồ yoga và bài vải nào tốt nhất cho đồ thể thao giúp bạn chọn theo từng môn.

Cách Bảo Quản Polyamide

Polyamide dễ chăm nếu bạn tôn trọng quy tắc về nhiệt.

• Giặt nước lạnh hoặc ấm, không nóng. Nước lạnh (khoảng 30°C) bảo vệ sợi và giảm thải vi nhựa.
• Lộn trái đồ và dùng túi giặt lưới để giảm ma sát, xù lông và hứng bớt sợi thải.
• Bỏ nước xả vải. Nó phủ lên sợi và làm giảm khả năng thấm hút. Một loại bột giặt nhẹ là đủ.
• Phơi khô khi có thể. Nhiệt sấy cao là cách nhanh nhất làm hỏng hoặc co nylon. Nếu buộc phải sấy, dùng nhiệt thấp hoặc không nhiệt.
• Ủi nhiệt thấp hoặc không ủi. Polyamide chảy dưới bàn ủi nóng. Đồ tập hầu như không cần ủi.
• Giặt sớm đồ đẫm mồ hôi để mùi không bám lại.

Làm đúng những điều này, một chiếc legging tốt sẽ giữ độ co giãn, màu và form trong nhiều năm.

Tính Bền Vững và Polyamide Tái Chế (Econyl)

Nhược điểm thành thật của polyamide thường là nó làm từ dầu mỏ, không phân hủy sinh học và thải vi nhựa. Đó là lúc polyamide tái chế thay đổi cán cân.

Ví dụ nổi tiếng nhất là Econyl, do công ty Ý Aquafil sản xuất. Đây là nylon tái sinh xe từ rác thải như lưới đánh cá bỏ đi, vụn vải và nhựa công nghiệp. Theo Aquafil, sản xuất Econyl thay cho nylon mới từ dầu giúp giảm tác động làm nóng toàn cầu của loại nylon này tới khoảng 90 phần trăm, và vật liệu có thể tái chế lặp đi lặp lại mà không mất chất lượng. Sợi thành phẩm hoạt động y như nylon nguyên sinh, nên bạn vẫn có độ co giãn, độ bền và khả năng thấm hút với dấu chân môi trường nhẹ hơn nhiều.

Chọn đồ tập làm từ polyamide tái chế, và bảo quản kỹ để dùng lâu, là cách thực tế để tận hưởng hiệu năng của vải mà vẫn giảm tác động.

Sẵn sàng cảm nhận sự khác biệt? Khám phá bộ sưu tập legging nữ của Olaben để thấy chất liệu pha polyamide phát huy tác dụng.

Câu Hỏi Thường Gặp

Polyamide có phải là nylon không?

Trong quần áo thì đúng vậy. Nylon là một loại polyamide, và là loại được dùng trong vải. Khi nhãn ghi “polyamide”, gần như luôn nghĩa là nylon. “Polyamide” chỉ là thuật ngữ kỹ thuật hơn, phổ biến ở châu Âu.

Polyamide có tốt cho đồ thể thao không?

Rất tốt. Nó bền, đàn hồi, chống mài mòn, thấm hút mồ hôi và mau khô. Khi pha với spandex, nó cho legging và đồ thể thao độ co giãn bốn chiều và độ bền cần thiết.

Polyamide có thoáng không?

Thoáng ở mức trung bình. Nó xử lý ẩm tốt và mau khô, nhưng kém thoáng hơn cotton trong điều kiện nóng, tĩnh. Thiết kế đồ tập tốt (kiểu dệt, vùng thoáng khí) sẽ cải thiện luồng khí.

Polyamide có bị co hay giãn dão không?

Nó chống co và giữ form tốt hơn nhiều loại vải, miễn là tránh nhiệt cao. Máy sấy nóng có thể làm co hoặc hỏng, nên hãy phơi khô hoặc dùng nhiệt thấp.

Polyamide có hại cho môi trường không?

Polyamide thông thường làm từ dầu mỏ và không phân hủy sinh học. Các phiên bản tái chế như Econyl giảm đáng kể tác động đó nhờ dùng rác thải làm nguyên liệu, và hiệu năng ngang với nylon nguyên sinh.

Polyamide và polyester: loại nào tốt hơn?

Polyamide thường mềm hơn, bền hơn và đàn hồi hơn; polyester thường rẻ hơn, khô nhanh hơn và giữ màu tốt hơn dưới nắng. Nhiều món pha cả hai. Xem bài so sánh đầy đủ polyamide và polyester.